ပညာ

ပညာတတ္တစ္ေယာက္၏ တန္ဘိုး
― ကိုတာ

ပညာတတ္တစ္ေယာက္၏တန္ဘိုးတဲ့။

ပညာတတ္သူမွာ ဘာတန္ဖုိးရွိလို႔တုန္း၊ ဟုိတုန္းကေတာ့ ပညာတတ္ေတြအား ေတြေဝတတ္သူမ်ား၊ မေရရာ မေသခ်ာသူမ်ားဟု ယိုးစြတ္ခံရသည္။ ယိုးစြပ္ခံရသည့္အတိုင္းေတြေဝတတ္ျခင္း၊ မေသခ်ာတတ္ျခင္းကား ပညာတတ္တို႔၏ ျပယုဂ္(ဝါ) ဂုဏ္အဂၤါ ျဖစ္သည္ဆိုပါလွ်င္ ထုိအခ်င္းအရာ မ်ားကား တန္ဘိုးလား၊ အလကားဟာလား။ ကၽြန္ေတာ္ကား ႏိုဘယ္ဆုရ ရူပေဗဒ ပညာရွင္ ရစ္ခ်တ္ဖိုင္းမန္း၏ စာတစ္ပုဒ္ကိုဖတ္ဖူးပါသည္။ သိပၸံပညာ၏ တန္ဘိုး (ဝါ) မေသခ်ာျခင္း မသိျခင္းႏွင့္ သံသယ၏အက်ိဳးဟူေသာ စာတစ္ပုဒ္ျဖစ္ပါသည္။ သေဘာအက်ဥ္းမွ်ကိုေအာက္မွာ ရႈပါ။ ႏိုဘယ္ဆုရ ရူပေဗဒသမားကို ပညာတတ္ဟူ၍ ေခၚႏိုင္ေကာင္းသည္ဟု သင္ သေဘာတူမည္ထင္ပါသည္။

သိပၸံပညာတတ္၌ မသိျခင္း၊ သံသယ၊ မေသခ်ာျခင္း၊ အေတြ႕အႀကံဳမ်ား အမ်ားအျပားရွိသည္။ ထိုအေတြ႕အႀကံဳမ်ားကား အလြန္အဖိုးတန္သည္။

သိပၸံပညာ ဟူသည္မွာ ေသခ်ာမႈဒီဂရီ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိေသာ ေဖာ္ျပခ်က္မ်ား အစုအေပါင္းမွ်သာ အခ်ိဳ႕မွာေေတာ္ေတာ္မေသခ်ာ အခ်ိဳ႕ကေတာ့ ေသခ်ာသေလာက္ပါ သို႔ေသာ္ ဘယ္ဟာမွ ျခြင္းခ်က္မရွိေသခ်ာတယ္ဆိုတာမရွိ။

ထုိ႕ေၾကာင့္ သိပၸံပညာတတ္မ်ားကား မေသခ်ာျခင္း၊ မသိျခင္း သံသယတို႔ႏွင့္ အသားက်ေနပါသည္။ မေသခ်ာျခင္းႏွင့္ ေနတတ္သည္။ မသိျခင္းႏွင့္လည္းေနတတ္သည္။ လူတိုင္းဟာ ဒီလိုေနတတ္ရဲ႕လား။ ကၽြန္ေတာ္မသိပါ။ သိပၸံပညာရွင္မ်ားကေတာ့ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ သံသယထားတတ္သျဖင့္ ေရွးေခတ္ကတည္းက အာဏာရွင္မ်ားႏွင့္ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရသည္။

ကၽြန္ေတာ္တို႔ကိုေမးခြန္းထုတ္ခြင့္ျပဳပါ သံသယထားခြင့္ျပဳပါ။ မေသခ်ာဖို႔ကိုခြင့္ျပဳပါ။ ထို႔အတြက္ရုန္းကန္ခဲ့ရသည္။ အလြန္ျပင္းထန္စြာ အလြန္နက္ရိႈင္းစြာ တြန္းလွန္ခဲ့ရသည္။

လူေတြဟာ အကုန္အစင္သိလို႔လား ကၽြန္ေတာ္တို႔သိၿပီးသမွ်ကို စာရင္းလုပ္ၾကည့္ေသာ္ ကၽြန္ေတာ္တို႔တကယ္ မသိေသးဘူးဆိုတာကို ဝန္ခံရလိမ့္မည္။ သို႔ေသာ္ထိုသို႔မသိေၾကာင္းဝန္ခံျခင္းအားျဖင့္ လူသားဟာ ေခ်ာင္ပိတ္မေနဘဲ ပြင့္တဲ့နည္းလမ္းတစ္ခု ေတြ႕လာသည္။ ဤမသိျခင္း ဒႆနအားျဖင့္သာ ဒီမိုကေရစီ ေပၚေပါက္လာတာျဖစ္သည္။ မည္သူ တစ္ဦးတစ္ေယာက္မွ အစိုးရတစ္ခုကို စီမံခန္႔ခြဲႏိုင္မလား အကယ္စင္စစ္ မသိႏိုင္ေပဘူး ဒါေၾကာင့္မည္သူမည္ဝါ ကိုပဲျဖစ္ေစ သံသယ ေတာ့ထားရွိ သင့္တယ္။ ေသမွမေသခ်ာတာဘဲ ထိုအေတြးအေခၚကို အေျခခံ၍သာ ေလးႏွစ္တၾကိမ္အသစ္မ်ားကို ရွာေဖြသင့္တယ္။

စမ္းသပ္သင့္တယ္။ ပိုသစ္တဲ့လူေတြ အေတြး သစ္ေတြကိုလည္း ထပ္သြင္းတဲ့စနစ္ တစ္ခုစီစဥ္ သင့္တယ္လို႔ ျပဳလုပ္လာတာျဖစ္တယ္။ 
မေသခ်ာျခင္းေၾကာင့္ ေဆြးေႏြးတိုင္ပင္ျခင္းေဝဖန္ျခင္း မ်ားကိုဖိႏိွပ္ပစ္ကာ ဒီမွာ အေျဖအားလံုးရွိသမွ် ၊ မင္းတို႔သူမ်ားကား ေၾကာင္းစရာ
ေကာင္းသည္။ သူတို႔ေၾကာင့္ က်ုယ္က်ိဳးနည္းေပါင္းလည္း မ်ားလွၿပီ။

မေသခ်ာဘူးဟု သံသယထားတတ္မွ ေတြးဖို႔ေခၚဘို႔ လမ္းပြင့္လာသည္ (ဝါ) အေတြးအေခၚ လြတ္လပ္ျခင္း သီးပြင့္လာသည္ အရင္က မေျဖရွင္းရေသးတဲ့ျပႆနာ တစ္စံုတစ္ရာကို ေျဖရွင္းရန္အတြက္ ခင္ဗ်ားဟာ မသိႏိုင္ျခင္း တံခါးရြက္ကို ဖြင့္ထားရမွာျဖစ္သည္။ ဥႆံု မွန္ခ်င္မွမွန္မွာ ဟူသတဲ့ျဖစ္ႏိုင္ေျခကိုမွတ္ထားရမွာျဖစ္သည္။ ထုိသို႔မဟုတ္ဘဲ တစ္ခုခုကိုႀကိဳတင္ဆံုးျဖတ္ေသခ်ာ ထားလွ်င္ ကားခင္ဗ်ားဟာ ထို ျပႆနာ ကို မေျဖရွင္းႏိုင္တန္ရာ။

သိပၸံပညာရွင္တစ္ေယာက္ဟာ ျပႆနာရဲ႕ အေျဖကိုသူေတာ့ျဖင့္မသိပါဟု ေျပာရင္၊ ထိုသိပၸံပညာရွင္ ဟာမသိတဲ့သူ ဒီလိုေတာ့ျဖင့္ျဖစ္တန္ရာတယ္လို႔ေျပာရင္ ထုိသိပၸံပညာရွင္ဟာ ျပႆနာအတြက္ မေသခ်ာတဲ့သူ။ ဒီလိုေတာ့ျဖင့္ ျဖစ္ကိုျဖစ္မွာ ေသခ်ာေပါက္ ပဲေလာင္းမလားလို႔ေျပာရင္ ထိုသိပၸံပညာရွင္ဟာ သံသယရွိေနေသးသူ။

မသိျခင္းကို သိရွိျခင္း ႏွင့္သံသယ ထားရွိျခင္းအားျဖင့္သာ တိုးတက္မႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ႏိုင္တာ ျဖစ္ေလသည္. သံသယရွိလို႔သာ စိတ္ကူး အသစ္မ်ားကို တူရူအသစ္မ်ားမွ ၾကည့္တာ ျဖစ္ေလသည္။
အကယ္၍သာ ရႈ႕ေထာင့္အသစ္မွ ရႈၾကည့္လို႔ေသာ ဆႏၵလည္းမရွိ မၾကည့္လည္းမၾကည့္တတ္ပါလွ်င္ အကယ္၍သာ သံသယမထားတတ္၊ မိမိ၏ မသိျခင္းကို ဆင္ျခင္လည္း မရွိပါလွ်င္ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနႏွင့္ စိတ္ကူးစိတ္သန္းအသစ္မ်ား ရစရာအေၾကာင္း မရွိပါ။ သံသယမရွိပါလွ်င္ စစ္ေဆးဘို႔ထုိက္တန္ေသာ အရာဟူ၍ဘာမွ်လည္း ရွိေတာ့မည္မဟုတ္ပါ။ အမွန္ကိုသိရွိၿပီးၿပီဟူ၍ ထင္ေနၿပီမို႔ပါ။

သံသယထားရွိဖို႔ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ရွိျခင္းဟာ သိပၸံပညာမွာေတာ့ အေရးႀကီးလွတဲ့ကိစၥျဖစ္သည္။ အျခား နယ္ပယ္ေေတြမွာလည္း ဒီအတိုင္းး အေရးႀကီးလွတယ္လို႔ ကၽြန္ေတာ္ကျဖင့္ ယံုၾကည္သည္။ သံသယဟာ ေၾကာက္ရမယ္႕အရာမဟုတ္၊ လူသားတို႔ စြမ္း၇ည္သစ္ရရွိရန္အတြက္ ၾကိဳဆိုအပ္သည့္အရာဟု သင္ေပးလိုသည္။

ခင္ဗ်ားဟာ ဒီေနရာမွာ ဒီတစ္ခုကျဖင့္ မေသခ်ာလွဘူးလို႔သိေနတယ္ ဆိုပါစို႔အေျခအေန ကိုတိုးတက္ေအာင္ လုပ္ဖို႔ခင္ဗ်ားမွာ အခြင့္အလမ္း တစ္ခုရရွိတာျဖစ္သည္။ ကၽြန္ေတာ္ဟာ အနာဂတ္ မ်ိဳးဆက္မ်ားအတြက္ ဤလြတ္လပ္မႈ ကိုေတာင္းဆိုခ်င္သည္။

အထက္ပါေဖာ္ျပခ်က္မွာ ရစ္ခ်တ္ဖိုင္မန္းဟူေသာ သိပၸံပညာတတ္တစ္ေယာက္၏ အယူအဆျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ အျခားပညာတတ္မွန္သမွ်၌လည္း ထိုနည္းလည္းေကာင္း သေဘာထားရွိၾကသည္ပင္။ ပညာတတ္မ်ားကား သံသယရွိတတ္ၾကသည္ဟူလို။

ကၽြန္ေတာ္ကေတာ့ အၾကင္သူတစ္ေယာက္ အလြန္ေသခ်ာေနလွ်င္ ထုိသူကား ပညာတတ္ဟုတ္မွဟုတ္ပါေလစဟု ေတြးတတ္သည္။ ဤေနရာ၌ အလြန္ဟူေသာ စကားလံုးကိုသတိခ်ပ္ပါခင္ဗ်ား။ ပညာာတတ္ျဖစ္လာေသာအခါ၌ထိုသူမ်ား တေဇာက္ကန္းမ်ား (Absolutist) မဟုတ္ေသာအခါ ထိုအျခင္းအရာကား ပညာတတ္ျခင္း၏ တန္ဘိုး မဟုတ္သေလာ။

ယူနက္စကို မွ လက္ကမ္း စာရြက္တစ္ရြက္၌ ေအာက္ပါအတိုင္း ဖတ္ရသည္။ (EFA-Education For All) အမွတ္ ၃၆၊ စက္တင္ဘာ ၁၉၉၉)

(၁) ယူဂႏၶာ ၌ အေျခခံပညာ ေရး(၄) ႏွစ္သည္ လယ္သမားတစ္ေယာက္၏ ထုတ္လုပ္မႈအား (၇) ရာခိုင္ႏႈန္း တိုးေစသည္။

(၂) ဇမ္ဘီယာ၌ အေျခခံပညာ ေရးတတ္ေျမာက္ ေသာမိခင္၏ ကေလးသည္ ပညာမတတ္ေသာ မိခင္တစ္ေယာက္၏ ကေလးထက္ အသက္ရွင္ဖို႔ (၂၅) ရာခိုင္ႏႈန္း ပိုမ်ားသည္။ 

(၃) ဘဂၤလားေဒ႕ရွ္ ၌ အလယ္တန္းပညာတတ္ေျမာက္ေသာ အမ်ိဳးသမီးမ်ားသည္ ပညာမတတ္ေသာ အမ်ိဳးသမီး မ်ားထက္ (၃) ဆ ပို၍ ႏိုင္ငံေရး ေဆြးေႏြးပြဲမ်ားသို႔ တက္ၾကသည္။

(၄) အာရပ္ႏိုင္ငံမ်ား၌ စာတိုက္မွ ေရာက္လာေသာ စာမ်ားကို ဖတ္ျပႏိုင္ေသာ စာဖတ္တတ္သူ အမ်ိဳးသမီးမွာ ေယာက်္ား၏ အရိုက္အႏွက္သိပ္ မခံရေခ်။

ပညာတတ္ျခင္း၏ အဓိပၸါယ္ကို သာမန္အဓိပၸါယ္ေကာက္ ေက်ာင္းသင္ပညာတတ္ျခင္းဟူသာ ယူထားပါသည္။ အေျခခံ အေရးအဖတ္ အတြက္တတ္ရံုမွ် ႏွင့္ပင္ အက်ိဳးရွိလွပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္ ေခ်ာ္ေတာ့ေငါ႕သလို ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ ပညာေရးမွာ အေရးႀကီးလွသည္ဟူ၍ ေျပာခ်င္လြန္းအားႀကီးသျဖင့္ ပညာတတ္တစ္ေယာက္၏ တန္ဖိုးဟူေသာေခါင္းစဥ္မွ နံေဘးသို႔ လြဲေခ်ာ္သြားေသာ္ခြင့္လႊတ္ပါ။

ပညာသင္ယူျခင္း (Learning) ၌ ေအာက္ပါအတိုင္း သံုးမ်ိဳးသံုးစား ရွိသည္ဟု ဖတ္ဖူးပါသည္။

(၁) ပထမအမ်ိဳးအစားမွာ သဘာဝအေလ်ာက္ ပညာသင္ယူသူမ်ား ( natural of intuitive learners) ျဖစ္သည္။ ကေလးမ်ားျဖစ္သည္ ငွက္ကေလး မ်ားကို သီခ်င္းဆိုရန္ သင္ေပးဖို႔မလို သလိုဘာသာစကားကိုလူကေလး မ်ားလြယ္လင့္တကူ တတ္ၾကသည္။ အရာဝတၳဳမ်ားကို အမ်ိဳးအစားခြဲတတ္သည္။ လူကေလးမ်ားကား လြယ္လင့္တကူ ပင္ အလုပ္ျဖစ္ေသာ (ဝါ)ေလာကႀကီး ၌ ေန၍ျဖစ္ေသာ ေလာကဆိုင္ရာ လူဆိုင္ရာအျမင္မ်ား တည္ေဆာက္ၾကသည္။ ၿခံဳ၍ေျပာရလွ်င္ သာမန္ အသိ (Common sense) တည္ေဆာက္ၾကသည္။ ထိုအသိ တည္ေဆာင္မႈကိုျခယ္လွယ္ လႊမ္းမိုးေသာၾသဇာ အာနိသင္မ်ားရွိသည္။ နဗ္ေၾကာဇီဝေဗဒ ဆိုင္ရာ ၾသဇာသက္ေရာက္မႈမ်ားမွ (Neurobiological constraint) ရာစုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ အဆင့္ဆင့္တိုးတက္မႈျဖစ္လာမႈဆိုင္ရာ ၾသဇာသက္ေရာက္မႈ( Developmental constraint) တို႔ျဖစ္သည္။ ထိုၾသဇာ သက္ေရာက္မႈမ်ားမွာ အလြန္တရာအင္အားႀကီးသည္။ ၎အျပင္ ျပယ္ လြင့္ပယ္ဖ်က္ ဖို႔လည္းခဲယဥ္းသည္။

(၂) ဒုတိယ အမ်ိဳးအစားမွာ ေက်ာင္းေန၍ ပညာသင္ယူသူမ်ား (Traditional Student of Scholastic Learners) ျဖစ္သည္။ အသက္၆-၇ ႏွစ္မွ ၂၀ ေက်ာ္ထိ ေက်ာင္းသားမ်ား ျဖစ္သည္။ အေရးအဖတ္ အတြက္မွစ၍ အယူအဆမ်ား၊ ဘာသာရပ္တစ္ခုခု ၏အေၾကာင္းမ်ား စည္းမ်ဥ္းမ်ားကို သင္ယူသူမ်ားျဖစ္သည္။ ထုိေက်ာင္းသားမ်ားကိုလည္း ျခယ္လွယ္ေနေသာ ၾသဇာ သက္ေရာက္မႈမ်ားလည္းရွိသည္။ ယင္းတို႔မွာ သမိုင္းၾသဇာ သက္ေရာက္မႈမ်ား (Institutional Constraints) ျဖစ္သည္။ စာသင္ေက်ာင္းမ်ားမွာ ယင္းတို႔တည္ရွိရာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္း တစ္ခု၏ ရည္မွန္းခ်က္မ်ား ေပါက္ေျမာက္ေအာင္ တစ္ နည္း တစ္လမ္း အားျဖင့္ ျပဳလုပ္ေပးရေသာ ေနရာမ်ား ျဖစ္ေနသည္။ အေရးအဖတ္ အတြက္စေသာ သင္ယူေရး ကရိယာမ်ား (Learning Tools) ရွိလာေအာင္သင္ေပးျခင္းအျပင္ ထုိထိုဂုဏ္ ရည္မ်ား စိတ္ေနသေဘာထား မ်ား ရွိေသာ ျပည္သူျပည္သားမ်ားေမြးထုတ္ရန္လည္း ရည္ရြယ္သည္။ စာသင္ေက်ာင္း၌ ေက်ာင္းသားမ်ား တကယ္သေဘာေပါက္ နားလည္ရန္ (Understanding) အတြက္ ျပဳလုပ္ေပးဖို႔ဟူေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္ ရွိခ်င္မွ ရွိသည္။ အဓိက ဦးစားေပး ဟုတ္ခ်င္မွ ဟုတ္သည္။

ပထမဘြဲ႕ရထိ ေက်ာင္းသားအမ်ားစု မွာ အကယ္စင္စစ္ နားလည္မႈ (indepth Understanding) မရွိၾက။ ဆရာသင္ရံု မွ်မက လိုက္လံ ဖတ္ရႈေလ့လာၾကသူ အနည္းအက်ဥ္းသာ ပညာရပ္ကို နားလည္ၾကသည္။ ပထမဘြဲ႕ရသူ အမ်ားစုမွာ ခပ္ငယ္ငယ္ လူကေလးဘဝက ထားရွိေသာ အယူအဆမ်ားေပၚသို႔ လမ္းေခ်ာ္၍ ေရာက္သြားတတ္ၾကသည္။ သမားရိုးက် ဘြဲ႕ရသည္ စဥ္းစားပံု၌ လူကေလးႏွုင့္ မျခားနားလွေခ်။

(၃) တတိယ အမ်ိဳးအစားမွာဘာသာရပ္ဆိုင္ရာ၌ တတ္ကၽြမ္းသူစပယ္ရွယ္လစ္(disciplinary expert of skilled person) ျဖစ္သည္။ ပထမဘြဲ႕ရၿပီးေနာက္ ဆက္လက္ ေလ့လာသူမ်ား ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ရွာမွီး ဆည္းပူးသူမ်ား ျဖစ္သည္။ ထိုသူမ်ားအား ဘာသာရပ္တစ္ခုကို ပတ္ပတ္နပ္နပ္သိသူ အယူအဆမ်ားကို ဘဝင္က်ထားသူမ်ားျဖစ္ေသာေၾကာင့္ သူ၏ဗဟုသုတကို အသံုးခ်ႏိုင္သူမ်ားျဖစ္သည္။ ထုိအမ်ိဳးအစား၌ ေက်ာင္းျပ႒ာန္း စာေမးပြဲေဘာင္ကို ေက်ာ္လြန္၍ ပညာရွာမွီး သူေက်ာင္းသားမ်ားကိုလည္းထည့္ႏိုင္သည္။ သူတို႔ကမွ တကယ္နားလည္ သူမ်ားျဖစ္သည္။ နားလည္ ကၽြမ္းက်င္သူတို႔ကားအသိဥာဏ္ ဗဟုသုတကို အသံုးခ်တတ္ရံုမက အသိဉာဏ္ နယ္နိမိတ္ကိုလည္း ဆန္႔က်င္ထုတ္ၾကသည္။ ပထမႏွင့္ဒုတိယ အမ်ိဳးအစား ပညာသင္ယူသူမ်ားကိုကား မျခယ္လွယ္ႏိုင္ၾကေတာ့ ဘာသာရပ္ဆိုင္ရာ ကၽြမ္းက်င္သူ စပယ္ရွယ္လစ္မ်ားကား ထိုၾသဇာမ်ား၏ သက္ေရာက္ျခယ္လွယ္မႈကို ေက်ာ္လႊားႏိုင္ရံုမွ်သာ မဟုတ္ အယူအဆ အေတြးအေခၚမ်ားကို အသစ္ဖန္တီးမႈမ်ားသို႔လည္းေကာင္း ေမွ်ာ္လင့္မထားေသာတူရူ မ်ားသို႔လည္းေကာင္း ဆန္႔ထုတ္ႏိုင္သည္။

ကေလးႏွင့္ပညာတတ္

ကေလးႏွင့္ စပါယ္ရွယ္လစ္သည္ သူတို႔၏ နားလည္ကၽြမ္းက်င္မႈကိုေကာင္းစြာ အသံုးခ်တတ္သည့္ အရာ၌တူၾကသည္ မတူသည္မွာ လူကေလး၏ နားလည္မႈသည္ သဘာဝအေလ်ာက္သာျဖစ္လ်က္ ေလာကႀကီး၌ ေနလို႔ျဖစ္ရံု မခ်င့္ခ်ိန္ႏိုင္ေသာ နားလည္မႈသာျဖစ္သည္။ ဘာသာရပ္ကၽြမ္းက်င္သူ၏ နားလည္မႈကေတာ့သံမဏိရွည္လွေသာ အသိမ်ား လက္ခံထားၿပီးေသာ အေျမာ္အျမင္မ်ားကိုပင္ ဆန္႔က်င္ေေက်ာ္လြန္ႏိုင္လ်က္ ကမ႓ာႀကီးကျပားေနတာမဟုတ္ ကမ႓ာႀကီးလံုးသည္ဟုေျပာကာ သက္ေသထုတ္တတ္ေသာ နားလည္မႈမ်ိဳးျဖစ္သည္။

ဘာသာရပ္ ကၽြမ္းက်င္သူတို႔၏ နားလည္မႈမ်ိဳးကို ကၽြန္ေတာ္တို႔လိုအပ္ပါသည္။ ယင္းနားလည္မႈမ်ိဳးကသာ လူသား၏ အသိဉာဏ္ဆိုင္ရာ အေရးႀကီးေသာအထေျမာက္ မႈမ်ားကို ျဖစ္ေစႏိုင္ပါသည္။ လူသိသလိုသိလ်က္ ယခုဟူေသာ အခ်ိန္၌ ေနတတ္လ်က္ လူရင့္မႀကီး ျဖစ္ရန္မွာ ထိုသို႔ေသာ နားလည္မႈမ်ားအေပၚ ၌သာ တည္ေဆာက္ႏို္င္ သည္ဟု စိတ္ပညာ ဆရာေဟာင္း ဝဒ္ဂါဒနာက ဆိုပါသည္။ ငါးႏွစ္ကေလးက အရာမ်ားစြာကို သိပါသည္။ သို႔ေသာ္ကၽြမ္းက်င္စြာ္ သူတို႔သိေသာ ရာစုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာက ရွာမွီးထားေသာ ဉာဏ္အေျမာ္အျမင္မ်ိဳးကိုမသိ ကမ႓ာႀကီးဟာျပားတယ္ဟု ဆက္လက္ယံုၾကည္ေနလွ်င္ အခ်ိန္၊ နာရီ၊ ခရီး၊ ရာသီ၊ အရာဝတၳဳ တို႔၏သေဘာသဘာဝ မ်ားကိုမွန္မွန္ကန္ကန္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ မသိႏိုင္။ ဆိုလိုရင္းမွာ လူ႕သာမန္သိစိတ္ေသာ္လည္းေကာင္း လူကေလး၏ နားလည္မႈႏွုင့္ ေက်ာင္းမွ သာမာန္ စာသင္သား၏ နားလည္မႈေသာ္လည္းေကာင္း ျပည္စံုေသာ အသိမ်ားမဟုတ္။

ပညာတတ္တစ္ေယာက္ တန္ဘိုးဟူသည္ အထက္ပါ ေဟာင္းဝဒ္ဂါဒနာ၏ အဆိုအတိုင္း ပညာတတ္တစ္ေယာက္ ၌ရွိၿမဲျဖစ္ေသာ သာမန္အသိ အားေက်ာ္ႏိုင္ျခင္း ကိုသာသူ၏ တကယ္႕တန္ဘိုးဟူ၍ သေဘာရပါသည္။

ယခုအခါ သာမန္အသိ ကိုသာအားကိုးအားထား ျပဳသူမ်ားကို မ်ားမ်ားစားစား ေတြ႕ေနရပါသည္. သူတို႔ကပညာတတ္ျခင္းကို (ဝါ) ပညာတတ္၏တန္ဘိုးကို မသိသာမာန္အသိနင့္မ်ားဆိုလွ်င္ ကမ႓ာႀကီးဟာ ျပားေနမွာဘဲ ေလထက္ေလးေသာ ေလယာဥ္ပ်ံေတြ ေလထဲ၌ ပ်ံႏိုင္ေတာ့မည္မဟုတ္ပါ။ သစ္ပင္မ်ားခုတ္ျခင္းႏွင့္ ျမစ္မ်ားေကားျခင္းကိုလည္း မဆက္မစပ္တတ္၊ ဒါလည္းျဖစ္ေနမွာပါဘဲ။ သူလည္းႏိုင္ ကုိယ္လည္းႏိုင္( win win) ဒီသေဘာ မ်ိဳးရွိေနျငားေသာ္လည္း ဒါလည္းမစဥ္းစားတတ္ျဖစ္ေနမွာဘဲ။

ပညာတတ္ဆိုတာဘာလဲဟူေသာ အနက္ေကာက္၌ ပညာတတ္ဟူသည္ မည္သို႔ပညာသင္ယူရမည္ကို သင္ယူတတ္ေျမာက္ၿပီးသူ၊ (An educated person is one who has learnt how to learn) ဟူေသာအနက္ေကာက္ ရွိပါသည္။ ထိုအဓိပၸါယ္ ဖြင့္ဆိုခ်က္အရ ေက်ာင္းမေနရေသာ္လည္းေက်ာင္း ျပင္ပ ပညာေရး (informal education) ႏွင့္ အကယ္တတ္ေျမာက္လာသူကိုလည္း ပညာတတ္မ်ားတြင္ ထည့္ႏိုင္သည္။ ပညာသင္ယူျခင္းဆိုင္ရာ ဒီေလာ့စနစ္ (The Delors grid of learning) ဟူ၍လည္းရွိရာ ပညာတတ္ဟူ၍ အထူးျပဳေခၚေဝၚခ်က္၌ ထိုဒီေလာ့၏ အခ်က္အားလံုး သင္ယူၿပီးသူမ်ားသာ အႀကံဳးဝင္သင့္သလား စဥ္းစားၾကည့္မိပါသည္။ ဒီေလာ့ဂရစ္ မွာေအာက္ပါအတိုင္းျဖစ္ပါသည္။

(၁) သိရန္ပညာသင္ျခင္း - အေရးအဖတ္ အတြက္ႏွင့္ ေျပာဆိုတတ္ျခင္း စသည့္အေျခခံ သင္ယူေရး ကရိယာမ်ား ရရွိေစရမည္။

(၂) ျပဳလုပ္ႏိုင္ရန္ပညာသင္ျခင္း- ဘဝရပ္တည္ရန္ေသာ္လည္းေကာင္းအလုပ္အကိုင္ လုပ္ရန္ေသာ္လည္းေကာင္း လိုအပ္ေသာ အရည္အခ်င္း မ်ားရရွိေစမည္။

(၃) လူ႕အသိုက္အဝန္း အတြင္းေနထိုင္ရန္ ပညာသင္ျခင္း- မိသားစု၊ အသိုက္အဝန္း အတြက္ဆက္ဆံေရးပဋိပကၡမ်ား ေေျပလည္ေျဖရွင္းသြားေစရန္ႏွင့္ အျခားသူမ်ားအား သည္းညည္းခံတတ္ရန္ သင္ယူျခင္း။

(၄) တစ္စံုတစ္ေယာက္ ျဖစ္လာရန္သင္ယူျခင္း - အႏုပညာအရည္အေသြး ႏွင့္ကုိယ္ရည္ကိုယ္ေသြး တိုးတက္ေအာင္ သင္ျခင္းေဝဘႏၱိက ျပဳရန္ကိုယ္ပိုင္ အေတြ းအေခၚ ရွိလာရန္ သင္ယူျခင္း။

(၅) အျခားသူမ်ားကိုေသာ္လည္းေကာင္း မိမိကိုယ္ကို ေသာ္လည္းေကာင္း ေျပာင္းလဲပစ္ႏိုင္ေအာင္ သင္ယူျခင္း- ပတ္ဝန္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေရးအား အေလးဂရုျပဳတတ္ျခင္း လူမႈေရး တည္ၾကည္ ၿမဲၿမံ ျခင္းကိုိရိုေသတတ္ျခင္း လိင္ေၾကာင့္ အဆင့္အတန္းခြဲျခားျခင္း စေသာ ဖြံၿဖိဳးမႈဆိုင္ရာ အေၾကာင္းအရာမ်ားအား သင္ယူျခင္း။

The Delores grid of learning consists of four pillars:

 Learning to know . which covers basic tools such as literacy and oral expression:

 Learning to do. Which covers competence to deal with life work;

 Learning to live together , which covers personal relations within the families and community , including conflict resolutions and tolerance towards others:

 Learning to be, which covers development of artistic , personality and critical and autonomous thinking:

 To these four pillars a fifth could be added: learning to transform others and self which adds developmental component covering respect for the environment, respect for social solidarity and respect for a nondiscriminatory, gender- sensitive world.

ပညာတတ္တို႔ သံသယထားတတ္ျခင္း (ေတြေဝျခင္း) ဟူသည္၌လည္း ယင္းသေဘာေၾကာင့္ အလုပ္မျဖစ္မဟုတ္ပါ။

သိပၸံပညာတတ္ သုေတသနသမား တစ္ေယာက္သည္သူေတြ႕ႏိုင္မည္ဟုယံုၾကည္ေေသာ အေျဖတစ္ခု အတြက္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာဆင္းရဲပင္ပန္းစြာ စမ္းသပ္လုပ္ကိုင္ဆဲမွာပင္ သူ႔ဦးေႏွာက္တစ္ေနရာ၌ အဲ့ဒါမွဟုတ္ပါမလားဟု သံသယေလးထားပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ထိုသိပၸံသမားသည္ ျမစ္ကိုေတြ႕မည္ဟု ထင္ခဲ့ေသာ္လည္း ေခ်ာင္းကိုသာ ေတြ႕ေသာအခါ အင္း ... ဒါဟာ ေခ်ာင္းကေလးကိုးဟု ေခ်ာင္းဟာ ေခ်ာင္းပါဘဲ ဟုလက္ခံႏိုင္ပါသည္။ အျခားသူမ်ားကေတာ့ ေခ်ာင္းဗ်ဟု ေျပာေသာအခါလည္း ထိုေဝဖန္မႈကို လက္ခံႏိုင္ပါသည္။ ဒိ႒ ဓမၼ လက္ခံႏိုင္ (ဝါ) မ်က္စိမွိတ္ျခင္း ငါတေကာ မေကာေတာ့ပါ။            ။